Bizi bugünlere taşıyan siyasetin nasıl ortaya çıktığını görebilmek için Bedirhan Bey ailesinde öne çıkmış isimlerin gerke Osmanlı gerekse Cumhuriyet döneminde izlemil odukları isyasetin incelenmesi gerekiyor.

BOTAN EMİRİ BEDİRHAN BEY

Botan Emiri Bedirhan Bey’in sülalesi oldukça geniştir…
Torunu Salih Bey’in anılarına göre Bedirhan Bey 16 evlilik yapmış ve bu evliliklerden 96 çocuğu olmuş. Osmanlı resmi kayıtlarına ve maaş tezkeresine göre vefat ettiği sırada dört nikahlı eşi, çoğunluğu Yezidi Kürt aşiretinden olan beş cariyesi ile 21 erkek ve 21 kız olmak üzere 42 çocuğu kayıtlara geçirilmiş(1).

Bedirhan’ın oğulları içinde İngiliz, Yahudi ve Rus ajanı olarak nitelendirilenler olduğu gibi hem Osmanlı’ya hem de Cumhuriyet’e sadakatle bağlanmış olanlar da var; oradan oraya sürgün edilenler, tutuklanıp hapse atılanlar hatta idama mahkum edilenler var; bey, paşa, vali, bakan olup olup devlete hizmet etmiş olanlar da var.

BEDİRHAN-ERMENİ İLİŞKİLERİ

Altan Tan Bedirhan Ailesi’ni şöyle tanımlıyor;

‘Bedirhan Bey’in çocukları ve torunları Avrupa’nın değişik şehirleriyle İstanbul’da çok iyi eğitim gördüler. Aile, 20’nci yüzyılda Kürt siyasi ve edebi hayatında önemli roller oynadı. Nesturiler ve Yezidilere karşı savaşan Bedirhan Bey’in Ermenilerle ilişkilerinin dostane olduğu ve ordusunda hatırı sayılır sayıda Ermeni bulunduğu rivayet edilmektedir. Bedirhan Bey döneminde İstanbul’daki Ermeniler, Ermeni Patriği başta olmak üzere Osmanlı Padişahı’na yaklın bir siyaset izlerken, Kürtlerle iç içe yaşayan Ermeniler Kürt beyleriyle ittifaktan yana bir tavır içindeydiler(2).’

Altan Tan’ın Bedirhan Bey üzerine söylenecek onca şey var iken, onu Ermenilerle yan yana getirme çabası ilginç…

BEDİRHANİLER ÜÇ GRUP

Bedirhan Bey’in en küçük oğlu Murat Remzi’nin aşağıdaki Bedirhan tanımı daha gerçekçi;

‘Bedirhani ailesi maalesef üçe bölündü. Bir kısmımız memur olduk; anti politik olduk. Birçok ağabeylerim paşa, vali, hakim oldular ve zamanının hükümetlerine dayandılar. Mesela ağabeyim Osman Paşa, Hüseyin Ali Paşa, Ali Şamil Paşa, Şam Valisi Galip Bey gibi.

Bir kısmı ananevi Kürtlük ve Kürtçülüklerini sürdürdüler. Tabi onlar Türkiye’den ayrılmak zorunda kaldılar; ağabeyimin oğulları Kamuran ve Celadet gibi.

Bazı yeğenlerim de Atatürk’e yamandılar. Hatta biri çok yakını ve maarif bakanı oldu; Vasıf Çınar gibi. Bu Çınar soyadını da Atatürk, Bedirhaniliği kaybettirmek için bulup Vasıf’a demiş ki, ‘Sizin aileniz çınar gibi dallı budaklıdır. Tüm ailenizin soyadını Çınar yapıyorum’. Ancak Tahir ağabeyimin çocukları her nasılsa bu Çınar’ın dışında kaldılar. Onlar da Kutay soyadını aldılar. İşte bu Cemal(3) ve Kenan Kutay oradan geliyor(4).’

Peki bu aile siyasi Kürt hareketinin neresindeydi?

Siyasi Kürtçüğün bir kalemşörü Kaws Kaptan’ın ‘Botan bakışı’ ayrılıkçı düşünüyor, şöyle ki; ‘Kürdistan’ın 1843 yılında bulunduğu siyasi durum, Botan’da Kürt ulusal kurtuluş hareketinin gelişmesine yardımcı oldu. Botan Emirliği’ne yurtsever ve yetenekli bir insan önderlik ediyordu(5).’ 

Kaws Kaptan’ın bu sözlerinde geçen önder Bedirhan Bey’dir.

BEDİRHAN BEY

Bedirhan’ın 15 yaşında Botan Beyi olduğu anlaşılıyor(6); oğlu Emin(7) Bedirhan’a göre, 1806’da Cizre’de doğmuş. Tıpkı Rus yazar Minorsky’nin Boht aşiretini Mir Abdulaziz’e bağlamış olduğu gibi, Emin Bedirhan da soy geçmişini Azizi, Aziziye veya Azizhan adıyla ün yapmış olan Cizre Botan beylerinin soyuna bağlamış(8) …

 Coğrafyası, kuruluşu ve tarihsel süreci bilinse de, Bedirhan Bey’in soy ağacı umulduğu gibi açık değil, ileride karşımıza çıkacak olan Şeyh Ubeydullah gibi oldukça gizemli…

SİYASAL KÜRTÇÜLÜK

Bedirhan Bey hakkında yazılanların çoğu Kürtçe düşünen kaynaklara ait. Bunlar arasında önemli bir yere sahip olan Malmisanıj(9) Bedirhan Bey’i Kürtçülüğün babası olarak gösteriyor ve onu olağanüstü tasvirlerle bakınız nasıl süslüyor;

‘1835’te ‘Kürdistan Beyi olan Bedirhan Bey giderek güçlendi ve yörede etkinliği arttı. On iki yıl boyunca kendi adına hutbe okuttu(10). Kendi adına sikke bastırması da onun ne derece güçlendiğini gösterir. Cizre’de barut üretimi için iki fabrika kurduran Bedirhan Bey, savaş ve silah konusunda uzman yetiştirmek için Avrupa’ya Kürt öğrenciler gönderdi. Van Gölü’nde gemi yapım çalışmalarına da başladı…

CİZRE’DE GÜÇLÜ BİR BEYLİK

Bazı kaynaklarda ‘Kürt ulusal hareketinin babası’ olarak anılan ve kimi araştırmacıların otoriter, gözüpek, ilerigörüşlü, kararlı, iyi bir askeri kumandan’ diye niteledikleri Bedirhan Bey egemenlik alanını Musul, Sincar, Viranşehir, Siverek, Diyarbekir, Siirt, Van, Şino, Urumiye, Mehabad, Revanduz arasındaki geniş bölgeye yaydı.

Chris Kutschera’nın değindiği gibi, Bedirhan Bey 19’ncu yüzyıl Kürdistan bağımsızlık hareketinin unutulmaz bir ‘kahramanı’ ve tarihin çok uzun bir kesitinde başkaca bir Kürt’e nasip olmayan bir biçimde Kürdistan’ın bunca geniş bölümünü egemenliği altına alabilmiş bir Kürt beyidir…Hatta bazı kaynaklara göre o, Cizre’de Kürt hükümeti bayrağı dalgalandırmıştı(11).’

Malmisanıj’ın bu konuya tarafsız bir gözle bakabildiğini söylemek zor çünkü Botan Emiri Bedirhan Bey’in siyasi Kürtçü bir yanı görülmediği gibi, günümüzdeki ayrılıkçı siyasetle bir bağının bulunduğu yolunda ortaya konulmuş bir belge de yok. Altan Tan dahi böyle bir iddiayı ileri sürmüyor. Yazar Tan, Bedirhan Bey’in Osmanlı’ya karşı çıkışını iki neden bağlamış: ilki, Diyarbakır’a bağlı Cizre şehrinin 1843’te Bağdat’a bağlanışı nedeniyle çıkan ihtilaf; ikincisi ise Bedirhan Bey’in Hıristiyan Nesturileri katledişi üzerine Osmanlı ile arasında çıkan ihtilaf(12).

Bunlar da İlginizi Çekebilir

SARIZEYBEK MEDYA

Güncel Haberwww.sarizeybekhaber.com.tr
Güncel Araştırmawww.bilgeturksam.com
Video Haberwww.sarizeybek.tv
Özel Haberwww.erdalsarizeybek.com.tr
KİTAPwww.sarizeybekhaber.com.tr
ÖZGEÇMİŞİ